W wielu kulturach małżeństwo jest poprzedzone zazwyczaj okresem narzeczeństwa.
Ceremonią która wprowadza parę w ten okres są zaręczyny , czyli wyrażenie chęci zawarcia małżeństwa.
Kulminacyjnym punktemzaręczyn, wyrażeniem samej woli, są oświadczyny, zwykle
składane przez mężczyznę – kobiecie.
Jeżeli oświadczyny są przyjęte przez
kobietę, od momentu zaręczyn parę nazywamy narzeczonymi.
Tradycja podpowiada, że jeżeli ślub nie zostanie zawarty w przeciągu
jednego roku od zaręczyn, zostają one uznane za niebyłe. W niektórych kulturach
po dzień dzisiejszy pozostały zaręczyny na przyszłość (sponsalia de futuro)
pozwalające na aranżowanie małżeństw przez rodziców swoim dzieciom w
przyszłości ( np. dynastie, tradycja romska…)
Małżeństwo to nic innego jak kontrakt zawarty między dwojgiem ludzi. W wielu
kręgach kulturowych uważa się za jedyne i właściwe małżeństwa jako związki
heteroseksualne i monogamiczne, odskocznię od tej zasady , poniekąd
propagowanej przez Chrześcijan, stanowią muzułmańskie kraje Afryki i Azji,
gdzie dopuszcza się związki poligamiczne. Nieliczna grupa Państw na świecie
sankcjonuje związki homoseksualne na równi z małżeństwami heteroseksualnymi.
Obecnie małżeństwo może mieć formę i skutki świeckie ( państwowe, urzędowe,
cywilne ) ale także wyznaniowe ( kościelne, sakramentalne).
Zawarcie małżeństwa odbywa się w obecności
osób zawierających związek, do tej pory nazywanych narzeczonymi, teraz już
panny młodej i pana młodego , którzy po ślubie stają się małżonkami wspólnie
stanowiąc małżeństwo ( żona i mąż ). Zgodnie z tradycją , w Europie do zawarcia
związku małżeńskiego potrzebnych jest oprócz narzeczonych, dwoje świadków,
którzy mogli by w przyszłości potwierdzić zawarty związek małżeński. W
wyjątkowych sytuacjach możliwe jest zawarcie związku małżeńskiego pod
nieobecność jednego z narzeczonych, wtedy ustanowiony zostaje dla niego
pełnomocnik.
Ślubu udziela duchowny lub urzędnik urzędu stanu cywilnego. W wyjątkowych
przypadkach ślubu może udzielić inny urzędnik ( wójt, burmistrz ) a także w
niektórych krajach np. kapitan statku. Do zawarcia małżeństwa potrzebna jest
zgoda obojga narzeczonych. Po wyrażeniu woli urzędnik bądź duchowny pozwalają
małżonkom na wymianę obrączek ( widocznego elementu zawartego małżeństwa ).Tak
jest w kulturze europejskiej, w innych kulturach takie samo symboliczne
znaczenie może być przypisywane odpowiedniemu strojowi. Po nałożeniu obrączek
osoba prowadząca akt zaślubin pozwala małżonkom na pierwszy oficjalny pocałunek
nowożeńców.